Khi tôi lớn lên vào thập niên 1980, Serie A, và rộng hơn là đội tuyển quốc gia Ý, dường như chỉ gồm hai kiểu cá tính hoàn toàn khác biệt.
Một bên là những hậu vệ rắn như thép, mới 24 tuổi mà trông như đã 54, với bộ ria đủ sức cọ sạch cả nghìn chiếc chảo. Ai nấy đều gần như mắc chứng chống đối xã hội, họ là bậc thầy của những ngón đòn hắc ám, mắt sáng lên khi nhìn thấy một bắp chân không được che chắn.
Họ là những sát thủ tàn bạo, lạnh lùng và không khoan nhượng; người ta hoàn toàn có thể vừa kinh hãi vừa say mê họ ở mức độ ngang nhau.
Trái ngược hoàn toàn với những nhân vật đáng sợ ấy, các cầu thủ sáng tạo của Ý thường mang một hình mẫu dễ mến hơn nhiều.
Dù là một tiền vệ tấn công với những pha xử lý bóng mềm mại, uyển chuyển, hay một chân sút sung mãn luôn chỉ cách khoảnh khắc làm thay đổi tỷ lệ cược Serie A trong gang tấc, những tài năng thiên về tấn công đến từ bán đảo này thường sở hữu những cái tên có âm điệu tuyệt vời.
Đọc thành tiếng một cái tên như vậy chẳng khác nào gợi nhớ nhan đề của một vở opera đã bị lãng quên từ lâu hoặc câu cuối trong một bài tụng ca thời Phục Hưng.
Thật sự rất khó nói “Alessandro Altobelli” mà không vô thức chuyển sang một chất giọng mà trong thời đại ngày nay, việc coi là không phù hợp là hoàn toàn chính đáng. Dẫu vậy, cái tên ấy vẫn quá đỗi du dương, từng âm tiết như nhảy múa qua lại.
Hơn nữa, các cầu thủ chạy cánh và những người tương tự có làn da mềm mại, ánh mắt hiền hòa hơn những đồng hương chơi phòng ngự, cùng mái tóc óng mượt và sành điệu đến mức xứng đáng xuất hiện trong quảng cáo dầu gội hoặc tô điểm cho một bức tượng.
Trong thời đại ấy, sư tử và linh dương cùng chia sẻ những sân cỏ ở Turin, Milan và Rome; ngoài đôi ba hậu vệ cánh giàu tốc độ hay tiền vệ điều tiết nhịp nhàng như máy đếm nhịp, hầu như chẳng có kiểu cầu thủ nào nằm giữa hai thái cực đó.
Có lẽ bạn cũng tình cờ nhận ra rằng chúng ta đã đi qua 250 từ mà cho đến lúc này gần như chưa hề nhắc đến bóng đá, nhưng đó phần nào chính là điều tôi muốn nói.
Bởi vào thập niên 1980, trước khi bóng đá trở thành một môn thể thao toàn cầu và trước khi công nghệ biến điều đó thành hiện thực, hiểu biết duy nhất của chúng tôi về các cầu thủ Ý đến từ ba lần họ góp mặt ở chung kết World Cup, hoặc khi Juventus, Roma cùng những đội bóng khác chạm trán các đại diện Anh tại Cúp C1 châu Âu.
Án cấm toàn bộ các câu lạc bộ Anh tham dự những giải đấu của UEFA từ năm 1985 đến 1990 thậm chí còn tước đi cả cơ hội ấy.
Thế nên, khi không có điều kiện nhìn thấy những sắc thái tinh tế và chỉ có vài màu cơ bản để vẽ nên bức tranh, chúng tôi tập trung vào tên tuổi, ngoại hình và việc phân loại họ là kiểu cầu thủ này hay kiểu cầu thủ kia. Phần còn lại là một bí ẩn kỳ thú, một thế giới chưa được khám phá.
Tất cả thay đổi vào năm 1992, khi vụ chuyển nhượng Paul Gascoigne sang Lazio mang đến cái cớ hoàn hảo để Channel 4 mua bản quyền phát sóng các trận đấu Serie A. Đài truyền hình này lấp đầy nội dung chương trình bằng hình ảnh một người dẫn khi ấy chưa được biết đến, ngồi trong quán cà phê, lật xem báo chí rồi chuyển sang đoạn phim tổng hợp các tình huống đáng chú ý.
Chương trình ấy là Gazzetta Football Italia, do James Richardson lừng danh dẫn dắt, một tác phẩm kinh điển được sùng bái của truyền hình Anh. Phát sóng vào mỗi sáng thứ Bảy, chương trình vừa tinh nghịch, bất kính vừa giàu thông tin. Nó được thực hiện theo kiểu tùy cơ ứng biến nhưng chưa bao giờ kém phần cuốn hút. Nó tuyệt hay.
Tuyệt hơn nữa, 24 giờ sau, chúng tôi thức dậy trong cơn chếnh choáng hậu tiệc tùng và bật xem Parma gặp Inter hoặc Sampdoria gặp Fiorentina, mê mẩn trước các cầu thủ, màu sắc và những tiếng hô vang không thể nào hiểu nổi.
Khi Serie A ở trên đỉnh cao tuyệt đối, chúng tôi được thưởng thức những đội bóng đầy sao cùng các bộ trang phục thi đấu mê hoặc. Nổi bật nhất — dù thực sự có thể chọn ra ít nhất 20 đội bóng và 20 bộ trang phục ở đây — là tập thể Parma mang tính biểu tượng, được xây dựng bằng khoản đầu tư khổng lồ vào cuối thập niên ấy.
Chỉ cần lần lượt đọc tên họ — từ Buffon trong khung thành, Cannavaro ở hàng phòng ngự, Veron nơi tuyến giữa đến Crespo trên hàng công — tất cả rực rỡ trong chiếc áo sọc ngang vàng-xanh, là đủ khiến con tim thổn thức.
Điều đó khiến chúng tôi khao khát được một lần nữa trở về với tuổi trẻ, sự lý tưởng và nét ngây thơ.
Vào khoảng thời gian ấy, Juventus và Milan có thể đã thống trị thị trường cá cược bóng đá khi thay nhau giành scudetto suốt thập niên 1990, nhưng chính những đội bóng xếp dưới họ mới là những cái tên còn được trân quý đến tận hôm nay.
Rui Costa và Batistuta khuynh đảo Tuscany. Ronaldo vô song cùng Vieri đáng gờm tại Inter. Sampdoria bừng sáng nhờ Mancini và Lombardo, còn phía sau được gia cố bởi Vierchowod, người lúc thì nhanh như chớp, lúc lại chơi tiểu xảo đến mức đầy khoái trá.
Thật là một thời kỳ tuyệt vời để được sống. Một thời kỳ tuyệt vời để say đắm bóng đá đến mức môn thể thao ấy chiếm trọn tâm trí. Và còn nơi nào tuyệt vời hơn nước Ý để tìm kiếm niềm phấn khích ấy.
Trở lại với hiện tại, dĩ nhiên nhiều điều đã thay đổi. Tiền bạc không còn đổ vào giải đấu như trước, đồng nghĩa các bản hợp đồng giờ thuộc một đẳng cấp thấp hơn hẳn, trong đó có cả những cầu thủ bị Premier League thải loại.
Thế nhưng, mỗi khi xem một trận Serie A, người ta vẫn không thể cưỡng lại sức quyến rũ đã lập tức kéo mình quay về với những ngày xưa cũ.
Vẫn bị mê hoặc bởi những tiếng huýt sáo, la ó và nhịp độ chậm rãi. Vẫn bật cười trước sự thực dụng đầy toan tính và, hơn thế nữa, trước sự tương phản rõ rệt giữa nét tàn bạo nơi hàng phòng ngự với vẻ đẹp trên mặt trận tấn công.
Bởi nếu thuở ấy đây chỉ là những khuôn mẫu thô sơ được hình thành từ sự thiếu hiểu biết, thì giờ chúng ta biết rằng chúng hoàn toàn có thật.
Serie A là giải đấu được tạo nên từ hai thái cực và vì thế, nó xứng đáng mãi mãi được trân quý.
*Bản quyền của tất cả hình ảnh trong bài viết này thuộc về Alamy*